Oorlog en Trauma



We hadden ze moeten zien aankomen. De Duitsers denkt u? Ja, die ook. Maar neen, de ‘prestigieuze’ Vlaamse fictiereeks, de ‘spektakel’ musical, het bier, de overdosis klaprozen en de talrijke tentoonstellingen ter nagedachtenis van de Eerste Wereldoorlog die tien, uhm, honderd jaar geleden begon. Mocht historical re – enactment normaliter serieus genomen worden, het werd onze nationale sport dit jaar.  
Door: Heleen De Grande

De dubbeltentoonstelling Oorlog en Trauma in het Museum Dr. Guislain en het Flanders Fields Museum biedt dus niet de meest originele culturele uitstap van het jaar, al is de invalshoek een blijk van goede wil. Vanuit haar achtergrond als museum van de geschiedenis van de psychiatrie herbergt het Museum Dr. Guislain het onderdeel Soldaten en psychiaters 1914-2014. Want wat menig heldenepos ons ook wil laten geloven, ook het vaderland verdedigen eiste zo zijn tol.

“Het vreselijke schouwspel van al die jonge doden heeft mij gek gemaakt.” Een pakkend citaat van kunstenaar en frontstrijder Rik Wouters die een vaak voorkomend fenomeen aankaart. Shellshock zouden psychiaters het later gaan noemen. Slapeloosheid, angst, emotionele labiliteit, hallucinaties, … Niet meteen de eigenschappen waar Uncle Sam naarstig naar op zoek was bij jonge patriotten. Trauma werd dan ook vaak geïnterpreteerd als lafheid. Deserteurs of jongens die echt dringend psychische hulp nodig hadden? Het onderscheid werd weinig tot niet gemaakt.

Ronald Ophuis, Beslan II, 2008, olie op doek, Privécollectie
Wie louter visueel de tentoonstelling bezoekt, blijft begrijpelijk wat op zijn honger zitten. Hoe vreselijk de talrijke beelden ook mogen zijn, na tientallen voor zich uit starende soldaten begrijp je wel waar de makers naartoe willen. De opstelling dwingt je echter als bezoeker de rol van psychiater even over te nemen. Net als hij word je verondersteld niet te veralgemenen, maar oog te hebben voor elk afzonderlijk verhaal. Pas dan komt de sterkte van de tentoonstelling naar voren: de mens en zijn psyche achter het moordmachine.

Ook de diversiteit van de tentoongestelde werken moet geprezen worden. Van hyperrealistische potloodtekeningen van Eric Manigaud, over performances van Marina Abramović, tot de intrigerende sculpturen van Chantal Pollier. U vraagt, het Guislain draait. De wassen, gehavende vrouwenruggen van laatstgenoemde tonen aan dat de makers oog hebben voor meer dan de 1000 bommen en granaten van het slagveld. Want ook echtgenotes thuis kampten wel eens met wallen onder de ogen omwille van slapeloze nachten.

Waar deze tentoonstelling zich positief onderscheidt van anderen, is de manier waarop het Wereldoorlog I niet benadert als een louter losstaand fenomeen. Aan de hand van onder meer oorlogsfotografie slaan zij een brug naar meer hedendaagse conflicten. De Vietnamoorlog, Rwandese genocide, oorlog in Afghanistan, … stuk voor stuk voer voor duizenden getraumatiseerden. Daarbovenop wordt ook dichter bij huis gekeken. De PTSS waar slachtoffers van misbruik en verkrachting vaak mee te maken krijgen moet hier niet onderdoen. Minder heldhaftig misschien, maar daarom niet minder pijnlijk.  

De bottom line van Soldaten en Psychiaters zou gerust zo samengevat kunnen worden: ‘I have been a witness and these pictures are my testimony. The events I have recorded should not be forgotten and must not be repeated.’ Wijze woorden van de Amerikaanse oorlogsfotograaf James Nachtwey, en daar had hij beslist geen klaprozenbier of jodelende soldaten voor nodig. Ze zijn zo gek nog niet, die Amerikanen.

Meer info:

De dubbeltentoonstelling Oorlog en Trauma loopt nog tot 30/06/2014. Naast Soldaten en Psychiaters 1914 – 2014 in het Museum Dr. Guislain, loopt in Flanders Fields Museum Ieper Soldaten en Ambulances 1914 – 1918.

Geschreven door Heleen De Grande.


Geen opmerkingen:

Een reactie posten